Meesterschap is vakmanschap

We weten toch allemaal wat goed onderwijs is? We kunnen het misschien niet definiëren, maar we kunnen het allemaal herkennen. Goed onderwijs, dat kreeg je van die éne leraar die je je tien, dertig of vijftig jaar later nog moeiteloos weer voor de geest haalt. Die leraar, of lerares natuurlijk, die de kunst verstond om te boeien en iets van de liefde voor het vak over te dragen. Die een hele klas op sleeptouw kon nemen en die je liet ontdekken dat alles wat goed gedaan wordt interessant is, als je het maar wilt zien. Die misschien wel je toekomst bepaalde door dat ene zetje in de richting van je vervolgstudie. De vakman die kind en kennis met elkaar wist te verzoenen.

Hoe is het mogelijk dat veertig jaar vernieuwing in het voortgezet onderwijs de ruimte voor dat vakmanschap steeds kleiner heeft gemaakt? Van de Mammoetwet tot het Nieuwe Leren in zijn bonte verscheidenheid aan verschijningsvormen: met ruwweg dezelfde frequentie als waarmee we nieuwe landsbestuurders kiezen is keer op keer geprobeerd de ‘output’ opnieuw te bepalen, het proces te stroomlijnen en de regels aan te scherpen. Methodes volgden elkaar in razend tempo op: het boek, ooit uitgevonden om kennis te bewaren, krijgt de tijd niet meer om oud te worden. De vakman moet steeds weer uitzoeken wat hij moet (mag!) doen, en bewijzen dat hij het gedaan heeft. Er blijft steeds minder tijd over voor wat de kern van het onderwijs zou moeten zijn: de relatie tussen leraar en leerling.

We willen zo niet verder maar we willen ook niet terug. Kunnen we niet één keer helemaal opnieuw beginnen? Stel je voor dat we het hele huidige onderwijs met al zijn randvoorwaarden vergeten, en met een klein clubje enthousiastelingen een totaal nieuwe school bedenken. Onmogelijk? Zeker niet! Precies op die manier is het gedaan in het gevangeniswezen. Ook daar kennen we problemen als personeelsgebrek, onveiligheid, hoge kosten en tegenvallende resultaten. Eind 2003 is een kleine groep mensen bij elkaar gaan zitten om een nieuwe, ideale gevangenis te schetsen. Midden 2006 was die gerealiseerd en operationeel, in Lelystad. Inmiddels is besloten het concept verder uit te rollen.

Zo snel kan het gaan! Op dezelfde manier willen we helpen een nieuwe school voor voortgezet onderwijs te ontwerpen. Een school met excellent onderwijs tegen lagere kosten. Een trotse, zelfbewuste school waar de relatie leerling – leraar centraal staat. En waar alles wat zich daaromheen afspeelt zo is ingericht dat er maximale ruimte overblijft voor het vakmanschap van de meester.

Tony Hardenberg